علی اکبر صنعتی
“تجسم یک قرن” صد سال هنرهای تجسمی ایران
(قسمت سوم)
منابع تصویر: بنیاد استاد علی اکبر صنعتی
نویسنده و کارگردان: امیر سقراطی
دستیار پژوهش: نجوا عرفانی
موشن گرافیک: مسعود طالبانی
گوینده متن: امیر سقراطی
طراحی نشان: محمد فدایی
تدوین: مجتبی فلاحی
مجری طرح: استودیو حرف هنر
تهیه کننده: موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر
با حمایت اداره کل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
علی اکبر صنعتی نقاش، مجسمه ساز و طراح فرش بود. صنعتی در سال ۱۲۹۵ در کرمان به دنیا آمد. کرمان زادگاه تعدادی از مهمترین نقاشان و مجسمه سازان ایران همچون محمد هژبر ابراهیمی، علی قهاری، علی خسروی، حمید شانس و حمیدالله رضایی است.
صنعتی به دلیل فوت پدرش به خاطر ابتلا به طاعون، و فقر و تنگدستی مادرش، از ۸ سالگی در پرورشگاه بزرگ شد. حاج علی اکبر صنعتی زاده موسس این پرورشگاه برای اینکه کودکان بتوانند شناسنامه بگیرند نام خود را بر روی این بچه های یتیم میگذاشت. او حامی علی اکبر خردسال شد و نقش مهمی در زندگی او ایفا کرد.
علی اکبر صنعتی در یتیمخانه به طور اتفاقی در یک سالنامه با تصویر تالار آئینه اثر کمال الملک آشنا میشود که تاثیر عجیبی بر او میگذارد. این نقاشی باعث شد که او با حمایت حاج علی اکبر برای ادامه تحصیل در مدرسه صنایع مستظرفه، به تهران بیاید. زمانی که به تهران رسید کمال الملک از تهران رفته و در نیشابور اقامت داشت.
دومین حادثه مهم هنری او در همین زمان اتفاق افتاد. دیدن استاد ابوالحسن صدیقی و مجسمهای از او با نام حاج مُقبل یا نی زن کور در این مدرسه، چنان تاثیری بر او گذاشت که باعث شد در همان اولین دیدارش با صدیقی به مجسمهسازی علاقمند شود و در کنار نقاشی به طور جدی این مسیر هنری را شروع کند.
او بعداً مجسمهای به همان شکل به یادبود و قدرشناسی از استادش ساخت تا آن لحظه شیرین ورد به دنیای مجسمهسازی را برای خودش جاودانه کند.
ابوالحسن صدیقی سازنده مجسمههای مهمی در تاریخ ایران همچون فردوسی، امیرکبیر، خیام، نادرشاه، سعدی، ابوعلی سینا و یعقوب لیث صفاری است.
علی اکبر صنعتی و ابوالحسن صدیقی کار مشترکی هم انجام دادهاند. آنها به همراه ارژنگ رحیم زاده نقش برجسته فرشته عدالت را در ورودی کاخ دادگستری در تهران ساختهاند.
برخی از هنرمندان در ایران به پرتره کشیدن از خود معروف هستند. علی اکبر صنعتی از نوجوانی خودنگارههای متعددی کشیده که بسیار دقیق و با احساس ترسیم شدهاند. سنت پرتره کشی از خود در میان شاگردان صنایع مستظرفه از کمال الملک سرچشمه میگیرد. نقاشیهای کمال الملک و اسماعیل آشتیانی از آشناترین خودنگارهها در یک قرن اخیر هستند.
در ۱۳۵۶ پرورشگاهی که در آن بزرگ شده بود به موزه هنرهای معاصر صنعتی کرمان تبدیل شد. علی اکبر صنعتی تنها هنرمند ایرانی است که ۴ نمایشگاه دائمی از آثارش داشت. در ۱۳۲۴ نمایشگاهی از آثارش را در یتیمخانه پسر حاج علی اکبر یعنی عبدالحسین صنعتی زاده، که در تهران روبروی موزه ایران باستان بود دایر کرد. سال بعد در ۱۳۲۵ نمایشگاهی در میدان توپخانه برگزار کرد که به دلیل استقبال بیش از حد مردم تهران این نمایشگاه به موزه دائمی آثار صنعتی بدل شد. ۷ سال بعد در روز کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آشوبگران به موزه حمله کرده و کارهای او را نابود کردند. اما او دست از کار نکشید و دوباره به خلق اثر پرداخت. در ۱۳۳۵ به فکر تاسیس نمایشگاه دائمی دیگری این بار در چهارراه کالج افتاد. در ۱۳۳۷ این نمایشگاه را به خاطر آنکه در بالای شهر تهران بود بست و بار دیگر به جنوب شهر رفت. او در ۱۳۳۷ به پیشنهاد عبدالحسین خان نمایشگاه دائمی دیگری در میدان راه آهن برپا کرد که تا سال ۱۳۵۲ برقرار بود.
اما برای بار دوم مجسمههای او از خشم مردم در امان نماندند و موزه او در میدان توپخانه در جریان تظاهرات مردم در سال ۱۳۵۷ به طور کامل از بین رفت.
تخریب آثارش او را از ادامه کار باز نداشت و او مصممتر از قبل، آن هم در سن ۶۳ سالگی دوباره به خلق آثار جدید و ترمیم کارهای شکستهشده پرداخت. اکنون موزه صنعتی در میدان امام خمینی تهران و موزه هنرهای معاصر صنعتی در کرمان دو موزهای هستند که آثار او را در خود جای دادهاند.
صنعتی به دلیل فقری که در کودکی چشیده بود همواره سعی میکرد مردم دار، با محبت و بخشنده باشد. او در مجسمههایش رنجهای مردم فقیر و دردمند را فریاد میزند و با آثاری اکسپرسیو و بیانگرا ذات درونی سوژههای آثارش را عیان میکند. برعکس مجسمههایش، نقاشیهای آبرنگ او لطیف، زنده، شاد و پرهیجان هستند. لطافت این آثار را میتوان در چشماندازها و پرترههای با احساس و لطیفی که کشیده است دید.
صنعتی مرد خوشپوش، آراسته و منظم با قلبی مردم دار و مملو از عشق به وطن در ۱۳ فروردین ۱۳۸۵ در تهران درگذشت و چندین هزار نقاشی، طراحی و مجسمه را برای نسلهای بعد به یادگار گذاشت.
