بهجت صدر، نقاش

بهجت صدر
“تجسم یک قرن” صد سال هنرهای تجسمی ایران
(قسمت هفتم)

منبع تصاویر: پیشگامان هنر نوگرای ایران، بهجت صدر، ۱۳۸۳
نویسنده و کارگردان: امیر سقراطی
دستیار پژوهش: نجوا عرفانی
موشن گرافیک: مسعود طالبانی
گوینده متن: امیر سقراطی
طراحی نشان: محمد فدایی
تدوین: مجتبی فلاحی
مجری طرح: استودیو حرف هنر
تهیه کننده: موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر
با حمایت اداره کل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

بهجت صدر از هنرمندان پیشگام در هنر مدرن است و از اولین زنان نقاش ایران است که تحصیلات عالیه نقاشی را در ایران و ایتالیا به پایان رساند.

او در ۸ خرداد ۱۳۰۳ در اراک به دنیا آمد. اراک زادگاه هنرمندان مهمی چون ابوالقاسم سعیدی، سونیا بالاسانیان و هادی هزاوه ای است.
در ۱۳۲۰ به تشویق مادرش برای تحصیل در دانشسرای مقدماتی تهران ثبت نام کرد. جایی که شش سال پیش از این، فرمان کشف حجاب در آنجا اجرا شد.
در همین سال است که ایران در زمان جنگ جهانی دوم به اشغال نیروهای متفقین در می آید و رضاخان مجبور به استعفا از سلطنت می شود . تشویش و اضطراب این سال ها را می توان در برخی از آثاری که بهجت صدر سال های بعد خلق کرده است دید.
کارهایی که با خشونت، قدرت و جسارت همراه هستند. از قضا استفاده او از رنگ های روغنی ضخیم بر روی پارچه هایی با بافت درشت و یا چوب هایی با بافت خشک، این خشونت، قدرت و زمختی را بیشتر به چشم می آورد. نقاشی های انتزاعی اما بیانگرا، قدرتمند و پر از حرکت که علیرغم شلوغ بودن و ازدحام بصری، از سکوت عمیق هنرمند خبر می دهند.
نقاشی هایی که به جای آنکه روی سه پایه خلق شوند بر روی زمین کشیده شده اند.
در ۱۳۲۶ زیر نظر علی اصغر پیتگر به آموختن نقاشی پرداخت. سال بعد در کنکور دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران قبول شد و رشته نقاشی خواند و در ۱۳۳۳ با رتبه اول از این دانشکده فارغ التحصیل شد.

بهجت صدر مانند محسن وزیری مقدم (۱۳۰۳، تهران)، مارکو گریگوریان (۱۳۰۴، کروپتکین)، منصوره حسینی (۱۳۰۵، تهران)، بهمن محصص (۱۳۰۹، رشت)، ماری شایانس (۱۳۱۵) و پرویز تناولی (۱۳۱۶، تهران) در ایتالیا به ادامه تحصیل پرداخت. او در ۱۳۳۵ وارد آکادمی روبرتو ملی شد که مخصوص دانشجویان بورسیه کشورهای مختلف بود. چند ماه بعد این کلاس را رها کرده و به آکادمی هنرهای زیبای ناپل رفت. در همین سال اثری از او در بیست و هشتمین بی ینال جهانی ونیز به نمایش در آمد.
در این دوره هنوز ایران به طور رسمی در بی ینال ونیز حضور نداشته و از دوره بیست و نهم بی ینال ونیز یعنی در ۱۳۳۷ است که ایران نمایندگانی به این رخداد جهانی معرفی می کند. اثر بهجت صدر شش سال بعد (۱۳۴۱) هم در ونیز به نمایش درآمد. این بار به عنوان یکی از نمایندگان ایران با برنده شدن در سومین بی ینال نقاشی و مجسمه تهران، به سی و یکمین بی ینال ونیز راه یافت.
نقاشی های آبستره بهجت صدر در این نمایش بین المللی در کنار آثار سهراب سپهری، محسن وزیری مقدم و کامران دیبا به نمایش درآمد که آنها نیز آثاری انتزاعی بودند. دو سال بعد (۱۳۴۳) دو نقش برجسته سرامیکی نمای هتل هیلتون را طراحی و اجرا کرد. هیلتون که در ۱۳۴۱ تاسیس شده بود در ۱۳۴۷ میزبان دومین حراج آثار نقاشان معاصر ایران بود که به کوشش معصومه سیحون برگزار شد. از ۱۳۳۶ است که بهجت صدر مورد تحسین منتقدان جهانی قرار می گیرد.
او از ستایش شده ترین هنرمندان ایرانی در عرصه جهانی است که آثارش در حراجی های کریستیز، بونامز و ساتبیز به نمایش و فروش گذاشته شده است.
صدر که آموزش هنر را از سال ۱۳۲۲ شروع کرده بود در سال ۱۳۵۹ از دانشگاه تهران بازنشسته شد. او در همین سال به پاریس رفت و با شروع جنگ ایران و عراق در فرانسه ماندگار شد و در ۱۹ مرداد ۱۳۸۸ در جزیره کُرس در جنوب فرانسه درگذشت.
آثار او در تمام سال های کاری اش در نمایشگاه های مهمی در داخل و خارج از کشور به نمایش درآمد.
بهجت صدر که معتقد بود زندگی کلاژی از خاطرات است، در نقاشی های آخرش به کلاژ عکس و نقاشی پرداخت. او نقاش نقش های بزرگ، طرح های قدرتمند، سطح های اکسپرسیو و هاشورهای زمخت بود؛ به مثابه رنج ها و تیرگی هایی که در زندگی همواره موجود است. اما حرکت، سیلان و درخشندگی رنگ ها در نقاشی هایش، نمادی از زیبایی های زندگی است که در بین رنج های انسانی خود را به تماشا می گذارد.