فرشید مثقالی
“تجسم یک قرن” صد سال هنرهای تجسمی ایران
(قسمت یازدهم)
منبع تصاویر: منتخبی از آثار گرافیک فرشید مثقالی، انتشارات ماه ریز، ۱۳۷۹
فرشید مثقالی، طراحان گرافیک معاصرایران، انتشارات یساولی، ۱۳۸۶
نویسنده و کارگردان: امیر سقراطی
دستیار پژوهش: نجوا عرفانی
موشن گرافیک: مسعود طالبانی
گوینده متن: امیر سقراطی
طراحی نشان: محمد فدایی
تدوین: مجتبی فلاحی
مجری طرح: استودیو حرف هنر
تهیه کننده: موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر
با حمایت اداره کل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
فرشید مثقالی تصویرگر، طراح، انیماتور، طراح گرافیک، نقاش مجسمه ساز و عکاس در ۱۳ تیر ۱۳۲۲ در اصفهان به دنیا آمد. پس از گرفتن دیپلم در سال ۱۳۳۹ به تهران آمد و در کنکور دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشته نقاشی قبول شد و زیر نظر علیمحمد حیدریان، محمود جوادی پور و جواد حمیدی به آموختن نقاشی پرداخت.
از ۱۳۴۳ به عنوان تصویرگر و طراح گرافیک با مجله نگین به همکاری پرداخت و روی جلدها و تصویرسازی های داخل مجله را طراحی کرد. تصاویری که بر گرافیک مطبوعاتی آن زمان تاثیر بسیاری گذاشتند.
در سال ۱۳۴۴ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تاسیس شد. مثقالی از ۱۳۴۶ یازده کتاب را در کانون تصویرگری کرد. از جمله می توان به کتاب های عمونوروز، ماهی سیاه کوچولو، شهر ماران، قهرمان، پسرک چشم آبی، مارمولک کوچک اتاق من، جمشیدشاه، آرش کمانگیر و من و خارپشت و عروسکم اشاره کرد که جایزه های مهم بین المللی را از آن خود کردند. تصویرسازی هایی لطیف، رنگین و پر از حرکت که شکل گسترش یافته آنها را می توان در مقیاس بزرگتر در مجسمه ها و نقاشی های این هنرمند دید و جستجو کرد.
در ۱۳۴۹ به همراه آراپیک باغداساریان بخش انیمیشن کانون را بنیان گذاشتند. آراپیک باغداساریان که چهار سال بزرگتر از مثقالی بود در ماهنامه نگین با نام مستعار پطروس کارامیان و با امضای ستاره پنج پر به کشیدن کاریکاتور می پرداخت. در این سال آراپیک باغداساریان دو انیمیشن «گرفتار» و «وزنه بردار» را ساخت و فرشید مثقالی هم انیمیشن های «سوء تفاهم» و «آقای هیولا» را ساخت که برنده جایزه مخصوص فیلمهای کودکان تهران شد. مثقالی تا سال ۱۳۶۴ دوازده انیمیشن در کانون ساخت از جمله آنها می توان به انیمیشن های پسر، ساز و پرنده، شهر خاکستری، کرم خیلی خیلی خوب، دوباره نگاه کن، از جهات مختلف، یک قطره خون یک قطره نفت، و مجموعه چرا و چطور اشاره کرد.
در همین سال با مرتضی ممیز و علی اصغر معصومی آتلیه گرافیک ۴۲ را راه انداختند. تیتراژ فیلم، طراحی پوستر سینمایی و عنوان فیلم از کارهای دیگر این هنرمند است. فرشید مثقالی در طراحی جلد و طراحی پوستر نگاه ویژه خود را به مینمالیسم، حرکت، رنگ و عناصر فرهنگی بصری ایرانی به تماشا می گذارد و با ایجاد یک فضای پویا و حرکت و در عین حال خلاصه و موجز قدرت بیانگری تصاویرش را به مخاطب نشان می دهد.
مثقالی برای کتاب های مهمی تصویر ساخته است از جمله می توان به کتاب های اشعار نیما یوشیج، آفرینش ایرانی و می تراود مهتاب اشاره کرد که علاوه بر انتقال مفهوم ادبیات، رویکردهای هنری و اندیشه و جهان بینی خود را در این کارها بازتاب می دهد.
مثقالی از ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷ سرپرستی قسمت گرافیک کانون را عهده دار شد و کارهای مهمی را در زمینه طراحی آلبوم موسیقی، پوسترهای سینمایی، تئاتر، رخدادهای فرهنگی و تصویرگری کتاب به انجام رساند که در یادها مانده و ماندگار شده است.
او از اعضای موسس تالار ایران است و در ۱۳۴۳ همراه با روئین پاکباز، فرامرز پیل آرام، مرتضی ممیز، صادق تبریزی، محمدرضا جودت، قباد شیوا، مسعود عربشاهی، منصور قندریز، سیروس مالک، پرویز محلاتی، و هادی هزاوه ای در تاسیس این گالری نقش داشته و آثارش را در آن به نمایش گذاشت.
مثقالی از ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۱ در پاریس به نقاشی و مجسمه سازی پرداخت و در سال ۱۳۶۵ به آمریکا رفت و طی اقامت اش تا سال ۱۳۷۶ در کالیفرنیا و سانفرانسیسکو با راه اندازی دسکتاپ استودیو به فعالیت حرفه ای گرافیک برای شرکت های مهم تجاری پرداخت.
فرشید مثقالی که برای تصویرگری کتاب ها و فیلم های انیمیشن ۱۱ جایزه مهم بین المللی دریافت کرده، تنها تصویرگر ایرانی است که برنده جایزه هانس کریستین اندرسون معروف به نوبل کوچک شده است که از ۱۹۵۶ هر دو سال یک بار در دانمارک برگزار می شود. مثقالی پنجمین هنرمند جهانی بود که در ۱۹۷۴ و در سن ۳۱ سالگی به خاطر کوشش هایش در هنر تصویرگری برنده این جایزه مهم جهانی شد. نوبل کوچک تاکنون به ۲۶ هنرمند از ۱۷ کشور دنیا اهدا شده و مثقالی تنها ایرانی برنده این جایزه است.
فرشید مثقالی که در شش دهه اخیر تاثیرات بسیاری بر هنرمندان نسل های بعد از خود گذاشته است، چندین جلد کتاب از تجربیات خود در زمینه گرافیک دیزاین، تصویرسازی و تایپوگرافی به رشته تحریر درآورده است.
مجسمه هایش در برج میلاد تهران و ورودی پارک ملت در خیابان ولیعصر ادامه تصویرسازی های شورانگیز و دلنشین او هستند که پرده از جهان رنگین، خیال انگیز و آرام او برمی دارند. هنرمندی که آثارش علیرغم بین المللی بودن، روحیه ای ایرانی دارند و از فرهنگ غنی ایران بهره می گیرند. فرشید مثقالی هنرمند بی تکرار و اثرگذار، طی ۶۰ سال تلاش مداوم و بی وقفه به خلق تصاویر ماندگار، تاثیرگذار و خلاقانه پرداخته و سهم مهمی در تاریخ هنرهای تجسمی و تصویری ایران دارد.
