محمود جوادی پور
“تجسم یک قرن” صد سال هنرهای تجسمی ایران
(قسمت ششم)
منبع تصاویر: پیشگامان نقاشی معاصر ایران، نسل اول، ۱۳۷۶
پیشگامان هنر نوگرای ایران، محمود جوادی پور، ۱۳۸۹
ستایش روز، گزیده آثار محمود جوادی پور، ۱۳۹۸
نویسنده و کارگردان: امیر سقراطی
دستیار پژوهش: نجوا عرفانی
موشن گرافیک: مسعود طالبانی
گوینده متن: امیر سقراطی
طراحی نشان: محمد فدایی
تدوین: مجتبی فلاحی
مجری طرح: استودیو حرف هنر
تهیه کننده: موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر
با حمایت اداره کل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
محمود جوادی پور را با نقاشی های پرکار و ظریف اش از کارگاه کوزه گری، بازارهای محلی و گل های آفتابگردان میشناسند. آثاری لطیف با جزئیات دقیق و رنگ های درخشان که ایرانی بودن نقاش را به چشم میآورند. اما او کارهای بسیار مهم و متنوعی را در طی بیش از ۷۵ سال کار برای هنر ایران به سرانجام رسانده که در بازخوانی هنر معاصر ایران بسیار مهم هستند.
محمود جوادی پور، نقاش، طراح گرافیک، گالری دار، پژوهشگر و مدرس هنر در ۱۳ شهریور ۱۲۹۹ در تهران به دنیا آمد. در سال ۱۳۲۰ برای تحصیل به هنرکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران که در داخل مسجد مروی در خیابان ناصر خسرو بود رفت و در سال ۱۳۲۶ فارغ التحصیل شد.
او و همنسلانش یعنی جواد حمیدی (متولد ۱۲۹۷، همدان)، جلیل ضیاپور (متولد ۱۲۹۹، بندرانزلی)، مهدی ویشکایی (متولد ۱۲۹۹، رشت)، شکوه ریاضی (متولد ۱۳۰۰، تهران)، عبداله عامری الحسینی (متولد ۱۳۰۱، تهران)، منوچهر یکتایی (متولد ۱۳۰۱، تهران)، احمد اسفندیاری (متولد ۱۳۰۱، تهران)، حسین کاظمی (متولد ۱۳۰۳، تهران) و محسن وزیری مقدم (متولد ۱۳۰۳، تهران) نقش مهمی در شکلگیری نقاشی نو در ایران داشتند. همه این نفرات از دانشجویان هنرکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بودند و از اصول و قواعد نقاشی ای که کمال الملک و شاگردانش همچون علیمحمد حیدریان آن را رواج میدادند، دوری کردند.
جوادی پور هم مانند جلیل ضیاپور، شکوه ریاضی، جوادحمیدی و منوچهر یکتایی برای ادامه تحصیل به خارج رفت. با این تفاوت که آنها به بوزار پاریس رفتند ولی جوادی پور به آلمان رفت. جوادی پور که در سال ۱۳۱۹ در تهران گواهینامه ششم هنرستان صنعتی ایران و آلمان را در رشته آهنگری و ماشین سازی دریافت کرده بود، در سال ۱۳۳۰ به آکادمی هنرهای زیبای مونیخ رفت و دیپلم نقاشی گرفت.
آلمان برای نسل های بعد از جوادی پور هم کشور مهمی برای زندگی و تحصیل بوده و هنرمندان مطرحی در آن اقامت گزیدند. کسانی مانند علی نصیر، شهرام کریمی، مسعود سعدالدین، علیرضا درویش، واحد خاکدان، حمید رحمتی، جمال بخشپور، شهاب موسوی زاده، اکبر بهکلام، منوچهر صفرزاده، کامبیز درمبخش و احمد امیننظر.
در ۱۱ شهریور ۱۳۲۴ جنگ جهانی دوم به پایان رسید. در ۱۵ بهمن ۱۳۲۴ اولین نمایشگاه هنرهای زیبای ایران توسط انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی برگزار شد. اما در ایران هنوز گالری به معنای حرفه ای آن شکل نگرفته بود. چهار سال بعد در ۱۳۲۸ هنرکده به دانشکده هنرهای زیبا تغییر نام یافت و جلیل ضیاپور انجمن و مجله خروس جنگی را در تهران بنیان گذاشت. اما در همین سال است که اولین گالری حرفه ای ایران به نام کاشانه هنرهای زیبا آپادانا توسط محمود جوادی پور، حسین کاظمی و هوشنگ آجودانی در تهران تاسیس شد. ۹ سال بعد از این است که اولین بی ینال نقاشی و مجسمه در ایران به کوشش مارکو گریگوریان راه اندازی میشود. اهمیت تاسیس آپادانا در این است که بدانیم ۵ سال طول میکشد تا گالری های دیگر تاسیس شوند. در ۱۳۳۳ مارکو گریگوریان گالری استتیک را در میدان فردوسی تاسیس کرد و عبدالرضا دریابیگی گالری مس را بنیان گذاشت. سال بعد در ۱۳۳۴ ژازه تباتبایی گالری هنر جدید را در خیابان بهار راه اندازی کرد. ۵ سال بعد در ۱۳۳۹ گالری کبود توسط پرویز تناولی در خیابان پهلوی تاسیس شد. در ۱۳۴۰ هانیبال الخاص را راه انداخت و در ۱۳۴۳ گالری های صبا، بورگز و تالار ایران تاسیس شدند. یعنی ۱۵ سال بعد از تشکیل آپادانا. اما آپادانا اگر چه اولین بود اما فرجام خوبی نداشت و با مرگ رضا جرجانی در هنگام سخنرانی در این گالری، آپادانا برای همیشه تعطیل شد. آپادانا که در ۲۸ مهر ۱۳۲۸ افتتاح شده بود در ۲۴ فروردین ۱۳۲۹ تعطیل شد اما اثر خود را تا سال های بعد بر جریان هنرهای تجسمی کشور گذاشت.
جوادی پور از بنیانگذاران گرافیک حرفه ای و مدرن ایران است. از ۱۲۲۳ تا ۱۳۵۴ به طراحی اسناد بانکی همچون اوراق بهادار، چک بانکی و بلیت بخت آزمایی پرداخت. او در ۱۳۲۳ چاپ رنگین را در ایران رواج داد. نشان های مهمی را طراحی کرد، جلد کتاب و تصویرسازی کشید و به طراحی تمبر و پوستر پرداخت. تاثیر نقشمایه گرافیکی و نقوش هندسی را میتوانیم در آثاری که بر اساس اشعار شاعران ایرانی از ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۰ کشیده است ببینیم.
اگر چه نوگرایی در نقاشی باعث بروز لهجه جدیدی در نقاشی ایران شد و کشیدن از طبیعت و مناظر به شیوه قدیم دیگر باب نبود اما نقاشان نوگرای ایران مانند محمود جوادی پور، احمد اسفندیاری، عبدالله عامری الحسینی و محسن وزیری مقدم به کشیدن نقاشی از طبیعت و منظره به شیوه خود ادامه دادند. آنچه در آثار این هنرمندان دیده میشود نماهایی روستایی از فضای تهران در دوره پهلوی اول است که شهر هنوز درگیر مشکلات حاد شهرنشینی و آشوب های زیست محیطی نشده است. کارهایی آرام و ملایم با رنگ پرداری و قلم گذاری های نرم و لطیف که تهران را در سکوت و زیبایی و آرامش نشان میدهد.
نقاشی های محمود جوادی پور عاری از روزمرگی های عادی زندگی و بری از خشونت های بیفایده دوران بود. او در نقاشی هایش به رهایی، آزادی و زیبایی اهمیت میداد. محمود جوادی پور که به قول خودش روح رها، پرسه گرد و جستجوگری داشت در ۵ آذر ۱۳۹۱ در آلمان درگذشت و چند روز بعد در قطعه هنرمندان در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد. اما روح پرسه گرد و بیقرار او را میتوان در نقاشی های پر انرژی، شاد و آرام او پیدا کرد.
