رضا مافی
“تجسم یک قرن” صد سال هنرهای تجسمی ایران
(قسمت دهم)
منبع تصاویر: رازهای خط و نقاشی خط،
نگاهی به آثار رضا مافی، کاوه تیموری، ۱۳۹۲
نویسنده و کارگردان: امیر سقراطی
دستیار پژوهش: نجوا عرفانی
موشن گرافیک: مسعود طالبانی
گوینده متن: امیر سقراطی
طراحی نشان: محمد فدایی
تدوین: مجتبی فلاحی
مجری طرح: استودیو حرف هنر
تهیه کننده: موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر
با حمایت اداره کل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
رضا مافی علیرغم عمر کوتاهش سهم مهمی در تثبیت جریان نقاشیخط در ایران داشته است. او در ۵ آذر ۱۳۲۲ در مشهد به دنیا آمد. تا نوجوانی در مشهد نزد استاد جلال الدین اعتضادی به آموختن خوشنویسی پرداخت.
از ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۲ مدام از مشهد به تهران در رفت و آمد بود و در نهایت در ۱۳۴۴ به تهران مهاجرت کرد. در تهران در انجمن خوشنویسان شاگرد استاد سیدحسین میرخانی شده و به آموختن خوشنویسی پرداخت.
مافی که تحت تاثیر خوشنویسی میرزاغلامرضا اصفهانی و میرزا محمدرضا کلهر بود در ۱۳۴۶ با شرکت در نمایشگاه ۲۵ سال هنر ایران در موزه ایران باستان نگاه هنرشناسان و هنردوستان را به خود جلب کرد.او که مراحل خوشنویسی سنتی را به طور کامل طی کرده بود و با نقاشی آشنایی داشت، همچون جستجوگری بی قرار به دنبال اعتلای هنرش بود و به مرور به نقاشی خط متمایل شد. این در زمانه ای است که استادان بزرگ خوشنویسی ایران همچون علی اکبر کاوه، حسن زرین خط ، سیدحسن میرخانی و سید حسین میرخانی در قید حیات هستند و در انجمن خوشنویسان بر اصول و قواعد خوشنویسی و پایبندی به آن پافشاری می کنند.در همین زمان است که سقاخانه ای ها همچون زنده رودی به استفاده از عنصر نیرومند خط فارسی در نقاشی، روی آورده اند. اما مافی مانند زنده رودی به وجوه تزئینی خط در سقاخانه معتقد نبود و اصول زیبایی شناسانه خوشنویسی را در نقاشی پی می گرفت. مافی در کنار فرامرز پیلارام، محمد احصایی و نصرالله افجه ای سعی داشتند اصول خوشنویسی را به نحوی در نقاشی پیاده کنند که خط محور اصلی کار باشد نه آنکه مانند سقاخانه ای ها عنصری تزئینی قلمداد شود. او در این نوسازی سنت، تا آنجا پیش رفت که آثار خوشنویسی اش را تبدیل به نقش برجسته کرد و به نماش گذاشت.
درک عمیق او از سنت و اشراف اش به ریزه کاری ها، ظرافت و زیبایی میراث خوشنویسی ایرانی ، و توجه اش به نو شدن و معاصر بودن باعث شد که در کارش سویه هایی نو را تجربه کند که علاقمندان فراوانی در ایران و خارج از ایران یافت. از جمله می توان به نمایشگاه آثارش در پاریس در سال ۱۳۵۲ اشاره کرد که توجه منتقدان مهم جهان را به خود جلب کرد.
مافی که تجربیات ارزشمندی در زمینه گرافیک هم داشت در سال ۱۳۵۵ در نمایشگاه «۵۰ سال گرافیک ایران» در گالری مهرشاه شرکت کرد.
رضا مافی در سریال هزاردستان به جای جمشید مشایخی که نقش رضا خوشنویس را بازی می کرد، قطعات خوشنویسی را نوشت. در این فیلم دست او را گریم کرده و از نوشتن رضا مافی فیلم گرفتند. رضا مافی سر صحنه فیلمبرداری همین فیلم در ۴ مهر ۱۳۶۱ درگذشت. او همچون شاهرخ غیاثی بر اثر افتادن از اسب در صحنه فیلمبرداری جان به جان آفرین تسلیم کرد.
مافی که سنگ مزار سهراب سپهری را نوشته بود، ۲ سال بعد از او درگذشت. خطِ سنگِ قبر مافی را محمد احصایی نوشت.مافی با آنکه به دستاوردهای مهمی در خوشنویسی دست پیدا کرده و احیاکننده شیوه میرزاغلامرضا در دوره معاصر بود اما نمی خواست مقلد گذشتگان بماند. او با تحولی چشمگیر در فضای آثار هنری اش در شکگیری جریان نوسنتگرایی سهیم شد.
رضا مافی اگر چه ۳۹ سال زندگی کرد، اما تاثیر بسیار عمیقی بر هنرمندان بعد از خود گذاشت و آثارش معیاری برای غنای بصری و ارزشگذاری کیفیت نقاشیخط شدند.
